Historia - dwie wojny

włącz .

       W wyniku wybuchu I wojny światowej działania wojenne objęły także południową Lubelszczyznę. Większe bitwy stoczono wówczas pod Zamościem, Kraśnikiem i Komarowem. Działania wojenne objęły także teren gminy Łaszczów, którędy przemieszczały się wojska. W czerwcu 1915 roku ponownie działania wojenne objęły teren Lubelszczyzny. W dniach 25 – 27 czerwca połączone wojska niemiecko – austriackie stoczyły zwycięską bitwę z Rosjanami pod Tomaszowem. Wynikiem tych działań były duże zniszczenia. Na terenie powiatu hrubieszowskiego. W znacznym stopniu zniszczeniu uległ Łaszczów oraz zdewastowano folwarki w Dobużku, Pukarzowie i Nadolcach. Wówczas zniszczeniu uległo wiele miejscowości, a część z nich została wyludniona. Działaniom wojennym towarzyszyły liczne epidemie chorób i głód. Po zajęciu Lubelszczyzny Austriacy przystąpili do rozbudowy linii transportowych. Już w 1915 roku zbudowali kolej wąskotorową łączącą Uhnów z Włodzimierzem Wołyńskim. Kolej ta przebiegała przez teren gminy Łaszczów. Powstały wtedy przystanki kolejowe w Łaszczowie i Dobużku. W Łaszczowie wybudowano także dwa odgałęzienia, z których jedno odchodziło do Wożuczyna z przystankiem w Wólce Pukarzowskiej. Kolej ta istniała do roku 1990. Konie I wojny światowej nie przyniósł obszarom Zamojszczyzny upragnionego spokoju. Już pod koniec roku 1919 wybuchły pierwsze walki polsko – bolszewickie. W niepodległym państwie polskim Zamojszczyzna weszła w skład województwa lubelskiego, utworzonego w dniu 2 sierpnia 1919 roku. Był to obszar o charakterze wybitnie rolniczym. W okresie międzywojennym konflikty narodowościowe na tym terenie nie przybierały jeszcze ostrego charakteru. Podczas wojny obronnej w 1939 roku ustępujące pod naporem armii niemieckiej wojska polskie ciągle wycofywały się na wschód. Zamojszczyzna pełniła wówczas funkcję bezpośredniego zaplecza dla sił polskich. Koncepcja ta jednak załamała się wobec błyskawicznego sukcesu sił niemieckich. Wszelkie poczynania Polaków poza niewielkimi lokalnymi sukcesami, kończyły się niepowodzeniem.
Kolejna faza walk tzw. II bitwa pod Tomaszowem Lubelskim rozpoczęła się 22 września wraz z nadciągnięciem z północy wojsk Frontu Północnego. Oddziały Polskie stawiały sobie przebicie się przez Tomaszów, Lwów wychodząc do głównego uderzenia na Tomaszów Lubelski stoczyły walkę z Niemcami, w wyniku których spłonęła połowa zabudowań z Łaszczowa. Walczono także na terenie miejscowości Czerkasy i Małoniż. Okupacyjne władze niemieckie wprowadziły na tereny podbite politykę „Wielkich Niemiec”. Tereny Zamojszczyzny weszły w skład dystryktu lubelskiego. Wkrótce potem powstały pierwsze getta dla licznych tu Żydów. W grudniu 1939 roku rozpoczęto pierwsze eksterminacje Żydów. Hitlerowskie plany zagospodarowania okupowanych ziem znalazły swoją realizację w zbrodniczej polityce wysiedleń ludności polskiej. Mordy i wysiedlenia ludności Zamojszczyzny wywołały odruch samoobrony ze stron miejscowej ludności. Klęska wrześniowa nie złamała ducha walki narodu polskiego. Już bowiem w styczniu 1940 roku rząd emigracyjny powołał Związek Walki Zbrojnej, przemianowany w 1942 roku na Armię Krajową. We wrześniu 1940 roku ruch ludowy powołał własną organizację zbrojną - Straż Chłopską „Chłostę”, przemianowaną wiosną 1941 roku na Bataliony Chłopskie. Władze okupacyjne nie zrezygnowały z planów kolonizacji. Doszło wówczas do szeregu licznych walk. Ruch oporu zorganizowano także na terenie gminy Łaszczów, gdzie w 1942 – 1944 roku walczyło kilka oddziałów.