Historia - zabory

włącz .

          Kiedy po III rozbiorze Polski Lublin znalazł się pod zaborem austriackim guberniom galicyjskie wysunęło projekt zniesienia diecezji chełmskiej i powołania diecezji lubelskiej. W 1803 roku projekt ten zatwierdził cesarz Franciszek II, a w 1805 roku bullę zatwierdzającą wydał Pius VII. Jednak jej powstanie zostało zrealizowane dopiero w 1807 roku. W 1809 roku po wojnie z Austrią i pokoju w Schanbrunn, tereny Zamojszczyzny w większości weszły w skład utworzonego w 1807 roku z terenów zaboru pruskiego Księstwa Warszawskiego, do którego dwa lata później po zwycięstwie Napoleona nad Austrią przyłączono również Lubelszczyznę jako kolejny departament. Departamenty dzieliły się na powiaty i gminy. Łaszczów znalazł się wówczas w departamencie lubelskim i powiecie tomaszowskim. Wzrost zapotrzebowania na artykuły spożywcze w Europie Zachodniej na początku XIX wieku sprawił, że gospodarka rolna stała się bardzo opłacalna. W dalszej kolejności prowadziło to do powiększania gospodarstw folwarcznych przez posiadaczy ziemskich. Następstwami tego były częste rugi chłopskie z ich gospodarstw i przyłączanie ziemi do folwarków.

         Po klęsce Napoleona, w 1815 roku na Kongresie Wiedeńskim utworzono Królestwo Polskie, całkowicie zależne od cara Rosji, które obejmowało również departament lubelski, przemianowany na województwo. Łaszczów należał wówczas do województwa lubelskiego i powiatu hrubieszowskiego. W wyniku reformy administracyjnej w 1837 roku województwa zamieniono na gubernie. W okresie polskich powstań narodowych czasów powstań Zamojszczyzna nie stała na uboczu. Jej mieszkańcy brali czynny udział. Ruch wyzwoleńczy jakim było powstanie listopadowe w latach 1830 -1831 nie ominął także Łaszczowa. W styczniu 1831 roku chirurg żydowski Alfons Brawstedt założył w miasteczku na własny koszt szpital dla powstańców (30 łóżek). Szpital ten został jednak przeniesiony do Zamościa. 12 stycznia 1831 roku stacjonował w Łaszczowie batalion Gwardii Ruchomej województwa lubelskiego. Tutaj tez utworzono ruch zborny dla powiatu hrubieszowskiego celem tworzenia oddziału Straży Bezpieczeństwa, który wraz z żołnierzami twierdzy zamojskiej wziął udział w zwycięskim ataku na batalion rosyjski w Uściługu w nocy z 4 na 5 marca 1831 roku. W czerwcu 1831 roku Rosjanie założyli w Łaszczowie placówkę wojskową, która była miejscem wypadkowym wojsk rosyjskich przygotowujących się do ataku na twierdze Zamość.

         Wybuch powstania styczniowego poprzedziły niepokoje na wsi, których chłopi domagali się zmniejszenia ciężarów wobec właścicieli ziemskich. Niepokoje te objęły znaczną część omawianych terenów. Zanotowano je w Łaszczowie, Nabrożu, Steniatynie i Podlodowie. Podczas powstania styczniowego najsilniejszym echem odbiły się walki oddziałów powstańczych w lasach Roztocza. Po upadku powstania władze carskie podjęły szereg ostrych represji wobec Polaków. Większość dotychczasowych miasteczek (w tym Łaszczów) utraciła prawa miejskie. Zakazano szerzenia oświaty i kultury. W 1864 roku przeprowadzono reformę szkolnictwa powołując szkoły początkujące. Powstało wtedy szereg szkółek wiejskich 1-2 klasowych, najczęściej przy cerkwiach lub kościołach. Utworzono je wówczas m.in. w Nabrożu i Podlodowie. Naukę kontynuowano także w istniejącej już wcześniej szkole w Zimnie. Carska reforma uwłaszczeniowa z 1864 roku w niewielkim tylko stopniu zmniejszyła niepokoje na wsi. Innym czynnikiem niezadowolenia była planowana rusyfikacja. Jednym z jej elementów po powstaniu styczniowym była przeprowadzona w 1867 roku reforma administracyjna, w wyniku której utworzono mniejsze gubernie oraz większe samorządy gminne całkowicie podległe carskiej administracji. Organem uchwalającym w gminie było zebranie gminne, a organem wykonawczym – wójt, który miał do pomocy ławników i pisarza gminnego. Niezadowolenie z polityki gospodarczej jakie ogarnęło pod koniec XIX wieku całe Królestwo Polskie objawiało się licznymi niepokojami społecznymi. Latem 1906 trwały strajki chłopskie organizowane w poszczególnych majątkach. Zanotowano je w Dobużku, Małoniżu, Nabrożu, Pienianach, Pukarzowie, Ratyczowie, Steniatynie, Wólce Pukarzowskiej i Zimnie.